Deze maand horen vier onderzoeksgroepen het goede nieuws dat hun projecten groen licht krijgen van KWF: dankzij onze donateurs kunnen we ruim 4,7 miljoen investeren in betere biomarkers. Daardoor kunnen de onderzoekers aan de slag met behandeling op maat voor o.a. prostaat-, darm- en alvleesklierkanker.
Een biomarker is een meetbare eigenschap die iets vertelt over de gezondheid van het lichaam. Dat kan bijvoorbeeld een eiwit, hormoon, DNA-verandering of ander molecuul zijn, maar ook een kenmerk als bloeddruk of lichaamstemperatuur. Biomarkers zijn op verschillende plekken in het lichaam te vinden, zoals in bloed, urine, ontlasting of tumorweefsel. Ze helpen artsen en onderzoekers om ziekten zoals kanker beter op te sporen, te begrijpen en te behandelen.
KWF investeert al jaren in onderzoek naar biomarkers. Daardoor is er steeds meer kennis over welke meetbare veranderingen iets kunnen zeggen over het ontstaan, de terugkeer of het gedrag van een tumor. Toch komen maar weinig biomarkers daadwerkelijk beschikbaar in de dagelijkse zorg voor kankerpatiënten. Er is grote behoefte aan multidisciplinaire onderzoeksteams die veelbelovende biomarkers naar de volgende ontwikkelingsfase kunnen brengen. Daarom financiert KWF nu vier van zulke projecten.
Implementatie van DNA-test voor dosering irinotecan
In het Catharina Ziekenhuis start ziekenhuisapotheker en klinisch farmacoloog Maarten Deenen met een landelijk implementatieproject dat is gericht op de dosering van irinotecan. Een medicijn dat jaarlijks onderdeel uitmaakt van de behandeling van zo’n 3.000 patiënten met alvleesklier- of darmkanker.
“Bij ongeveer 1 op de 10 patiënten breekt het lichaam dit medicijn minder goed af. Daardoor blijft het langer in het lichaam aanwezig en is de kans op forse bijwerkingen zoals ernstige diarree en levensbedreigende infecties door een sterk verminderde afweer. Ongeveer de helft van de patiënten met deze genetische afwijking moet nu worden opgenomen in het ziekenhuis vanwege die bijwerkingen”, legt de klinisch farmacoloog uit. “In eerder onderzoek hebben we laten zien dat we met een DNA-test kunnen laten zien voor welke patiënten dat geldt. Bij hen kunnen we dan de dosering van de irinotecan aanpassen. De behandeling blijft dan even effectief, maar is veiliger voor de patiënt én is daarnaast ook kosteneffectief doordat er minder kosten worden gemaakt voor de behandeling van de bijwerkingen.”
Doel van dit project is om ervoor te zorgen dat alle Nederlandse ziekenhuizen deze DNA-test standaard gaan gebruiken. “We gaan inventariseren wat er in ieder ziekenhuis nodig is om de test te gebruiken, begeleiden hen bij invoering en bieden scholing voor zorgverleners aan. Daarnaast voeren we een klinische evaluatie uit, zodat we wetenschappelijk kunnen aantonen dat deze aanpak daadwerkelijk leidt tot betere zorg. Hiermee kunnen we ook andere landen overtuigen en daarmee heeft dit project ook sterk potentiëne internationale impact.”
KWF investeert ruim één miljoen euro in dit implementatieproject. Bij de opzet ervan zijn ook patiëntenverenigingen nauw betrokken. Deenen is er ontzettend blij mee: “Fantastisch dat we dankzij KWF-donateurs aan de slag kunnen om deze behandeling voor patiënten veiliger te maken!”
Landelijke invoering van een DNA-onderzoek voor een gepersonaliseerde dosis chemotherapie bij patiënten met alvleesklier- of dikkedarmkanker
Projectleider: dr. Maarten Deenen
Instituut: Catharina Ziekenhuis Eindhoven
Projectbudget: € 1.002.910,-
Veelbelovende biomarkers valideren
Voordat een veelbelovende biomarker kan worden geïmplementeerd, is eerst validatie nodig: een patiëntenstudie die de werkzaamheid van de biomarker bevestigt. KWF investeert in 3 onderzoeken waarin validatie van een biomarker centraal staat.
Slimme beeldanalyse bij prostaatkanker: minder onnodige biopsieën en beter samen beslissen
Projectleider: dr. Anshu Ankolekar
Instituut: Maastro Clinic
Projectbudget: € 1.221.929,56
Jaarlijks krijgen ongeveer 13.000 Nederlandse mannen een MRI-scan omdat er een vermoeden is van prostaatkanker, maar bij een deel van hen is de uitslag niet duidelijk genoeg om te weten of een biopsie nodig is. Daardoor ondergaan veel mannen alsnog een biopsie, terwijl bij de meesten geen gevaarlijke vorm van kanker wordt gevonden.
De onderzoekers testen een AI-tool die MRI-scans analyseert, uitlegt waarom iemand een bepaald risico heeft en artsen en patiënten ondersteunt bij de beslissing om wel of geen biopsie te doen. Het doel is om onnodige biopsieën te voorkomen, zonder belangrijke vormen van prostaatkanker te missen, zodat patiënten minder belast worden en de zorg doelmatiger wordt.
POLARIX: Implementatie van AI-gestuurde voorspelling van POLE-mutaties bij baarmoederkanker voor snelle en doelmatige zorg
Projectleider: dr. Tjalling Bosse
Instituut: LUMC
Projectbudget: € 1.063.686,40
Voor de behandeling van baarmoederkanker is het belangrijk om te weten of de tumor een zogeheten POLE-mutatie heeft, omdat deze patiënten vaak geen extra bestraling of chemotherapie nodig hebben. Dat kan op basis van een dure DNA-test, maar onderzoekers ontwikkelden een AI-model (POLARIX), dat mogelijk ook uitsluitsel over deze mutatie kan geven op basis van microscoopbeelden.
In dit project gaan ze onderzoeken of POLARIX in de praktijk net zo betrouwbaar is als DNA-onderzoek en of het veilig kan helpen om veel van deze testen te vervangen. Als dat lukt, kunnen vrouwen sneller en beter passende zorg krijgen, met minder onnodige behandelingen en lagere zorgkosten.
Biomarker-gestuurde besluitvorming voor het veilig achterwege laten van adjuvante chemotherapie bij laag-riscico stadium III dikke darmkanker: de DIDACTIC-studie
Projectleider: prof. dr. Remond Fijneman
Instituut: Nederlands Kanker Instituut
Projectbudget: € 1.369.077,32
Elk jaar krijgen ruim 2.000 Nederlanders stadium III dikke darmkanker, waarbij de kanker zich heeft verspreid naar de lymfeklieren. Na een operatie krijgen veel patiënten preventief chemotherapie, terwijl meer dan de helft al genezen is en daardoor onnodig last kan krijgen van bijwerkingen. Onderzoekers willen met een combinatie van een nieuwe bloedtest en tumorkenmerken beter voorspellen welke patiënten een laag risico hebben op terugkeer van de ziekte. En of deze groep veilig zonder chemotherapie kan worden behandeld, om onnodige bijwerkingen te voorkomen.